Το σχήμα ανεπαρκούς αυτοελέγχου: γιατί μοιάζει αδύνατο να το πας ως το τέλος

Όταν η επιμονή σού ξεγλιστράει ξανά και ξανά

Είχες σκοπό να το τελειώσεις. Είχες το σχέδιο, τη λίστα, ίσως και την εφαρμογή. Και κάπου ανάμεσα στην καλή πρόθεση και στο βαρετό ενδιάμεσο, κάτι μέσα σου απλώς αρνήθηκε. Αν αυτή η ιστορία επαναλαμβάνεται τόσο συχνά ώστε να μοιάζει με ελάττωμα χαρακτήρα, ένα τεστ σχήματος ανεπαρκούς αυτοελέγχου μπορεί να σου δώσει ένα πιο ήπιο και πιο ακριβές πλαίσιο για όσα συμβαίνουν.

Οι περισσότεροι άνθρωποι με αυτό το μοτίβο δεν είναι τεμπέληδες. Αντιδρούν έντονα στη δυσφορία. Η ματαίωση, η πλήξη και εκείνο το επίπεδο γκρίζο κομμάτι της συνηθισμένης προσπάθειας πέφτουν πάνω τους πιο βαριά απ' ό,τι στους άλλους, και η γρηγορότερη έξοδος είναι να σταματήσεις, να αλλάξεις, να ξεσπάσεις ή να ξοδέψεις. Η ανακούφιση είναι αληθινή. Είναι επίσης σύντομη, και χρεώνει τόκο.

Τι είναι το σχήμα ανεπαρκούς αυτοελέγχου;

Στη σχηματοθεραπεία, το σχήμα είναι ένα βαθύ μοτίβο για σένα και τον κόσμο που διαμορφώνεται νωρίς και μετά συνεχίζει να τρέχει αθόρυβα. Το σχήμα ανεπαρκούς αυτοελέγχου, που ονομάζεται μερικές φορές ανεπαρκής αυτοπειθαρχία, περιγράφει μια επίμονη δυσκολία να ανέχεσαι τη ματαίωση και να συγκρατείς τις παρορμήσεις αρκετά ώστε να φτάσεις στους δικούς σου στόχους.

Συνήθως φυτρώνει σε ένα από δύο εδάφη. Στο πρώτο, κανείς δεν σε βοήθησε να εξασκηθείς: τα όρια ήταν χαλαρά, η δομή αραιή, και κανένας ενήλικας δεν κάθισε δίπλα σου στο κουραστικό κομμάτι μέχρι να γίνει ευκολότερο. Στο δεύτερο, η ζωή ήταν τόσο περιορισμένη ή τόσο χαοτική που η στέρηση έμοιαζε ανούσια, και το να παίρνεις ό,τι υπήρχε ήταν απλώς λογικό. Και τα δύο διδάσκουν το ίδιο μάθημα: η δυσφορία είναι έκτακτη ανάγκη, όχι φάση.

Πρόσεξε τη διαφορά από τη συνηθισμένη αναβλητικότητα. Η αναβλητικότητα είναι συμπεριφορά που σχεδόν όλοι δανείζονται πού και πού. Το σχήμα είναι φακός. Χρωματίζει πώς διαβάζεις ένα δύσκολο απόγευμα, πόσο γρήγορα καταλήγεις ότι η δουλειά είναι ανυπόφορη και πόσο πειστικά υπερασπίζεσαι το να σταματήσεις.

Σημάδια που ίσως αναγνωρίσεις

• Η δυνατή εκκίνηση: οι αρχές σε ηλεκτρίζουν. Λατρεύεις ένα νέο σχέδιο, ένα νέο τετράδιο, ένα νέο σύστημα, και σπάνια περνάς την τρίτη εβδομάδα.
• Χαμηλή ανοχή στη ματαίωση: μια μικρή τριβή μοιάζει δυσανάλογη. Ένας αργός ιστότοπος, μια μπερδεμένη φόρμα ή μια δουλειά με δύο βήματα παραπάνω μπορεί να τερματίσει όλη τη συνεδρία.
• Η πλήξη σαν πόνος: η επανάληψη δεν σου φαίνεται ουδέτερη. Μοιάζει με κάτι από το οποίο πρέπει να ξεφύγεις, οπότε απλώνεις το χέρι στο κινητό πριν καν το αποφασίσεις.
• Παρορμητική ανακούφιση: το ψώνιο, το τσιμπολόγημα, το σκρολάρισμα, η παραίτηση ή η κοφτερή ατάκα έρχονται πριν από τη σκέψη, και η μεταμέλεια αμέσως μετά.
• Ημιτελείς αποδείξεις παντού: μισοδιαβασμένα βιβλία, εγκαταλελειμμένα μαθήματα, έργα στο ογδόντα τοις εκατό, ένα όργανο στη γωνία. Ο ίδιος ο σωρός γίνεται ντροπή.
• Εξάρτηση από την προθεσμία: κάτω από πραγματική πίεση αποδίδεις εξαιρετικά, κι αυτό σου μαθαίνει αθόρυβα ότι δουλεύει μόνο ο πανικός.
• Περιφρόνηση προς τον εαυτό σου: περιγράφεις τον εαυτό σου με λέξεις που ποτέ δεν θα χρησιμοποιούσες για έναν φίλο στην ίδια θέση.

Το να αναγνωρίζεις αρκετά από αυτά δεν επιβεβαιώνει τίποτα. Απλώς σημαδεύει το έδαφος που αξίζει πιο προσεκτική ματιά.

Γιατί έχει σημασία αυτό το μοτίβο

Το κόστος σπάνια είναι μία δραματική αποτυχία. Συσσωρεύεται. Στη δουλειά, οι ιδέες σου τρέχουν μπροστά από όσα παραδίδεις, και οι άνθρωποι αρχίζουν να εμπιστεύονται την ιδέα περισσότερο από το χρονοδιάγραμμα. Στα οικονομικά, η απόσταση ανάμεσα σε όσα βγάζεις και σε όσα κρατάς μένει πεισματικά μεγάλη. Στην υγεία, το σχέδιο ξεκινά πάντα τη Δευτέρα.

Και οι σχέσεις το νιώθουν. Η συγκράτηση είναι ένας από τους σιωπηλούς τρόπους να δείχνεις αγάπη: να περιμένεις μια στιγμή πριν απαντήσεις, να μείνεις σε μια κουβέντα που έπαψε να είναι ενδιαφέρουσα, να κρατήσεις μια υπόσχεση μια μέρα που δεν το θέλεις πια. Όταν η παρόρμηση κερδίζει διαρκώς, οι κοντινοί σου μαθαίνουν να προετοιμάζονται αντί να στηρίζονται, και αυτή η φθορά είναι δύσκολο να ονομαστεί, γιατί καμία μεμονωμένη στιγμή δεν την προκάλεσε.

Υπάρχει και το εσωτερικό κόστος. Κάθε εγκαταλειμμένη προσπάθεια προσθέτει απόδειξη σε μια ιστορία που λέει ότι δεν μπορεί να βασιστεί κανείς πάνω σου, ούτε εσύ ο ίδιος. Αυτή η ιστορία ανεβάζει το συναισθηματικό τίμημα της επόμενης προσπάθειας, κι έτσι το σταμάτημα γίνεται πιθανότερο. Με άλλα λόγια, το σχήμα τρέφει τον εαυτό του.

Αυτό το μοτίβο συχνά δεν ταξιδεύει μόνο. Η ανησυχία και η δυσκολία να κρατήσεις την προσοχή μοιάζουν από έξω, οπότε αξίζει να δεις και τα μοτίβα προσοχής και συγκέντρωσης. Όταν η παρορμητικότητα συνοδεύεται από έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις και ασταθείς σχέσεις, τα μοτίβα συναισθηματικής απορρύθμισης μπορεί να είναι μέρος της εικόνας.

Ένα σημείο εκκίνησης για αυτοπαρατήρηση

Πριν από οποιοδήποτε τεστ, δοκίμασε μια εβδομάδα ειλικρινούς παρατήρησης. Χωρίς διόρθωση, μόνο παρατήρηση. Όταν εγκαταλείπεις κάτι, κάνε παύση δέκα δευτερολέπτων και ονόμασε το συναίσθημα που ήρθε λίγο πριν: πλήξη, ματαίωση, άγχος, πικρία ή η αίσθηση ότι αυτό δεν θα γίνει ποτέ αρκετά καλό. Οι περισσότεροι διαπιστώνουν ότι επιστρέφουν τα ίδια ένα ή δύο συναισθήματα. Αυτό το επαναλαμβανόμενο συναίσθημα είναι ο πραγματικός στόχος, και δουλεύεται πολύ καλύτερα από μια αόριστη απόφαση να προσπαθήσεις περισσότερο.

Έπειτα δες πώς μιλάς στον εαυτό σου μετά. Η σκληρότητα μοιάζει παραγωγική, αλλά συνήθως ακριβαίνει την επόμενη προσπάθεια αντί να την κάνει πιθανότερη. Η περιέργεια δουλεύει καλύτερα από την περιφρόνηση, και θέλει εξάσκηση.

Το δωρεάν τεστ σχημάτων μας είναι η δομημένη εκδοχή αυτής της παρατήρησης. Ρωτά για την επιμονή, τη ματαίωση, την παρόρμηση και τις συνέπειες στους τομείς της ζωής όπου συνήθως εμφανίζεται το μοτίβο, και μετά σου καθρεφτίζει ποια σχήματα φαίνονται πιο ενεργά σε σένα. Είναι εργαλείο ανίχνευσης και αυτοπαρατήρησης, όχι διάγνωση, φτιαγμένο να σου δώσει γλώσσα και όχι ταμπέλα.