Λειτουργία αποστασιοποιημένου προστάτη: όταν το μούδιασμα γίνεται ασπίδα

Όταν δεν νιώθεις τίποτα

Ίσως κάποιος που αγαπάς κλαίει και προσέχεις ότι μέσα σου υπάρχει ένα παράξενο κενό. Ίσως τελειώνει μια δύσκολη εβδομάδα και αντί για ανακούφιση νιώθεις μόνο μια επιπεδότητα. Ή ίσως περνάς ολόκληρα βράδια σκρολάροντας, τσιμπολογώντας ή δουλεύοντας ως αργά, χωρίς ποτέ να ρωτήσεις πραγματικά τον εαυτό σου πώς είσαι. Αν κάτι από αυτά σου ακούγεται γνώριμο, ίσως συναντάς αυτό που η θεραπεία σχημάτων ονομάζει λειτουργία αποστασιοποιημένου προστάτη.

Αυτή η λειτουργία δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι ένας τρόπος να τα βγάζεις πέρα, συχνά μαθημένος πολύ νωρίς, που σε βοηθά να περάσεις τον πόνο χαμηλώνοντας την ένταση των συναισθημάτων σου στο ελάχιστο. Κάποτε λειτούργησε. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να συνεχίσει να τρέχει πολύ αφού ο κίνδυνος έχει περάσει, και να σε αποκόβει σιωπηλά από τη χαρά, την εγγύτητα και τις δικές σου ανάγκες.

Τι είναι η λειτουργία αποστασιοποιημένου προστάτη;

Στη θεραπεία σχημάτων, λειτουργία (mode) είναι η συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι τώρα: ένα μείγμα συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφορών που μπορεί να ανάβει και να σβήνει. Τα σχήματα είναι τα βαθύτερα, μακροχρόνια μοτίβα, και οι λειτουργίες δείχνουν πώς εμφανίζονται αυτά τα μοτίβα από στιγμή σε στιγμή.

Ο αποστασιοποιημένος προστάτης ανήκει στις λειτουργίες αντιμετώπισης. Η δουλειά του είναι απλή: να κρατά τα επώδυνα συναισθήματα έξω. Όταν το ευάλωτο παιδί μέσα σου αρχίζει να νιώθει φόβο, μοναξιά, ντροπή ή να πνίγεται, ο αποστασιοποιημένος προστάτης μπαίνει μπροστά και τραβάει την πρίζα. Μπορεί να μουδιάσεις, να γεμίσεις τον χρόνο σου με ασχολίες, να χαθείς σε ονειροπολήσεις ή να πιάσεις κάτι που σου αποσπά την προσοχή ή σε ηρεμεί.

Πολλοί άνθρωποι αναπτύσσουν αυτή τη λειτουργία σε σπίτια όπου η έκφραση συναισθημάτων δεν ήταν ασφαλής, αγνοούνταν ή τιμωρούνταν. Αν το κλάμα έφερνε θυμό ή η ανάγκη για παρηγοριά δεν έφερνε τίποτα, το να κλείσεις ήταν ένας έξυπνος τρόπος να επιβιώσεις. Μπορείς να διαβάσεις περισσότερα για το κομμάτι που προστατεύει αυτή η λειτουργία στον οδηγό μας για τη λειτουργία ευάλωτου παιδιού.

Σημάδια ότι ο αποστασιοποιημένος προστάτης κρατά το τιμόνι

• Συναισθηματικό μούδιασμα: Συχνά νιώθεις άδειος, επίπεδος ή "εντάξει" ακόμα κι όταν συμβαίνουν μεγάλα πράγματα.
• Αίσθηση απόστασης: Η ζωή μοιάζει με ταινία που παρακολουθείς αντί να τη ζεις, σαν να υπάρχει τζάμι ανάμεσα σε σένα και τον κόσμο.
• Κρατάς τους ανθρώπους σε απόσταση: Είσαι φιλικός αλλά δύσκολα προσεγγίσιμος. Οι συζητήσεις μένουν στην επιφάνεια και αλλάζεις θέμα όταν γίνονται προσωπικές.
• Συνεχής απασχόληση: Δουλειά, υποχρεώσεις ή πρότζεκτ γεμίζουν κάθε κενό, οπότε δεν υπάρχει ποτέ ήσυχη στιγμή για να φτάσουν τα συναισθήματα.
• Αυτοκαθησύχαση στον αυτόματο πιλότο: Οθόνες, φαγητό, παιχνίδια, ψώνια ή ουσίες γίνονται τρόπος να μη νιώθεις, όχι να απολαμβάνεις.
• Βαρεμάρα και ανησυχία: Κάτω από την ηρεμία υπάρχει μια θολή αίσθηση ότι κάτι λείπει.
• Παραμερίζεις τις ανάγκες σου: Όταν κάποιος σε ρωτά πώς είσαι, ειλικρινά δεν ξέρεις, οπότε λες "καλά" και προχωράς.

Όλοι κάνουμε κάποια από αυτά πού και πού, και αυτό είναι εντάξει. Λίγη απόσταση μπορεί να σε βοηθήσει να περάσεις μια αγχωτική μέρα. Το ερώτημα είναι αν το κλείσιμο έχει γίνει η προεπιλεγμένη ρύθμισή σου.

Γιατί αυτό μετράει για τη ζωή και τις σχέσεις σου

Ο αποστασιοποιημένος προστάτης δεν μπορεί να διαλέξει ποια συναισθήματα θα μπλοκάρει. Όταν κρατά έξω τη λύπη και τον φόβο, συνήθως κρατά έξω και τη ζεστασιά, τον ενθουσιασμό και την αγάπη. Γι' αυτό όσοι ζουν κυρίως σε αυτή τη λειτουργία λένε συχνά ότι νιώθουν μοναξιά ακόμα και ανάμεσα σε άλλους.

Στις σχέσεις, σύντροφοι και φίλοι μπορεί να σε περιγράφουν ως απόμακρο ή δύσκολο να σε γνωρίσουν. Μπορεί να θέλεις εγγύτητα και παρ' όλα αυτά να πιάνεις τον εαυτό σου να απομακρύνεται τη στιγμή που τα πράγματα γίνονται τρυφερά. Στη δουλειά ίσως φαίνεσαι ήρεμος και ικανός, αλλά νιώθεις λίγη ικανοποίηση από όσα πετυχαίνεις. Με τον καιρό, οι ανάγκες που κρύβει αυτή η λειτουργία δεν εξαφανίζονται. Συχνά επιστρέφουν ως κούραση, ευερεθιστότητα, πεσμένη διάθεση ή ξαφνικά κύματα συναισθημάτων που μοιάζουν να έρχονται από το πουθενά.

Ο αποστασιοποιημένος προστάτης μπορεί επίσης να επικαλύπτεται με μοτίβα αποφευκτικής προσκόλλησης και με σχήματα όπως η συναισθηματική αναστολή και η συναισθηματική στέρηση.

Τα καλά νέα είναι ότι αυτό το κομμάτι σου μπορεί να μάθει να χαλαρώνει. Στη θεραπεία σχημάτων ο στόχος δεν είναι να πολεμήσεις τον αποστασιοποιημένο προστάτη ή να τον ντροπιάσεις. Είναι να τον ευχαριστήσεις για τη δουλειά του, να του δείξεις ότι τώρα είσαι πιο ασφαλής και να αφήσεις σιγά σιγά τα συναισθήματα να ξαναμπούν, με ρυθμό που αντέχεις. Τα μικρά βήματα βοηθούν: να ονομάζεις ένα συναίσθημα τη μέρα, να κάνεις μια παύση πριν πιάσεις κάτι για να αποσπαστείς, ή να αφήσεις έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι να δει λίγο περισσότερο από σένα.

Αυτοαξιολόγηση: ποια μοτίβα σε διαμορφώνουν;

Ο αποστασιοποιημένος προστάτης συνήθως εμφανίζεται για να φυλάξει κάτι βαθύτερο, συχνά ένα ή περισσότερα πρώιμα δυσπροσαρμοστικά σχήματα όπως η εγκατάλειψη, η ελαττωματικότητα ή η δυσπιστία. Το να ξέρεις ποια σχήματα είναι πιο ενεργά σε σένα μπορεί να δώσει νόημα σε αυτό το μούδιασμα.

Το δωρεάν τεστ σχημάτων μας είναι εργαλείο αυτοστοχασμού, όχι διάγνωση. Παίρνει λίγα λεπτά και σου δίνει μια ήπια εικόνα των μοτίβων που μπορεί να βρίσκονται πίσω από τον τρόπο που τα βγάζεις πέρα. Μπορείς να πας τα αποτελέσματα σε έναν θεραπευτή, να γράψεις γι' αυτά σε ημερολόγιο ή απλώς να τα χρησιμοποιήσεις για να καταλάβεις λίγο καλύτερα τον εαυτό σου.